Anksioznost – strah “bez razloga”

Kako razlikovati anksioznost od straha te “normalnu” anksioznost od patološke?

Pojam anksioznosti, strepnje, tjeskobe ili nelagode poznat je svima i javlja se u različitim životnim situacijama, različitog je intenziteta i učestalosti. Anksioznost je intrapsihičkog podrijetla i nastaje kao reakcija kod očekivanja opasnosti različitog tipa i izvora, no koji su osobi na konkretnoj razini uglavnom nepoznati ili neprepoznatljivi. Ona je sastavni dio odrastanja, življenja i sazrijevanja, suočavanja s novim i nepoznatim, te se ne smatra patološkom ako intenzitetom i učestalošću ne onesposobljava osobu u svakodnevnom osobnom i profesionalnom životu.

Anksioznost - strah "bez razloga"

Anksioznost nastaje kao reakcija kod
očekivanja opasnosti različitog tipa i izvora.

U kliničkoj slici anksioznosti dominantna je difuzna nelagoda, uz niz tjelesnih simptoma ponajprije vezanih uz autonomni živčani sustav (glavobolja, znojenje, osjećaj pritiska u prsima, nelagode u želucu i crijevima…). Anksioznost je odgovor čovjeka na prijetnju iz nepoznatog izvora, za razliku od straha koji ima uzrok u konkretnom, prepoznatljivom i znanom izvoru. Anksiozna osoba svjesna je fizioloških senzacija koje su prisutne, kao i napetosti i nelagode, tj. svjesna je svoje anksiozne reakcije. Intenzitet anksioznosti ima sposobnost “rasta”. Anksiozna reakcija dovodi do blaže konfuzije i blaže distorzije percepcije, blagih smetnji u orijentaciji i promjena u tumačenju činjenica, smanjuje se koncentracija, te je osoba nesposobna povezati određene činjenice i podatke. Ne postoji značajna razlika između simptoma straha i anksioznosti, no strah je odgovor na konkretan problem dok anksiozna reakcija nastaje kao disbalans vanjskih i unutarnjih impulsa unutar ličnosti, ona je rezultat intrapsihičkog konflikta. Razlikovanje normalne, uobičajene anksioznosti od patološke temelji se na detaljnoj evaluaciji postojećih simptoma. Kod postavljanja dijagnoze anksioznog poremećaja valja, osim s bolesnikom, razgovarati i s osobama s kojima živi, te uvidjeti koliko navedene smetnje onesposobljavaju osobu u svakodnevnom životu i funkcioniranju. Svakako treba provesti somatsku obradu kako bi se isključio tjelesni uzrok nastanka anksioznosti te primarno tretirala tjelesna bolest. Ako se isključi tjelesna bolest, treba provesti psihijatrijsku dijagnostičku obradu kako bi se uvidjelo podrijetlo anksioznosti te da li je u relaciji s drugim simptomima koji mogu zajedno stvoriti mozaik koji će dovesti do ispravne dijagnoze.

Postoje tjelesni poremećaji koji su češće udruženi s anksioznošću, koja se uz tjelesnu bolest može smatrati poremećajem koji valja zasebno tretirati. Tako je anksioznost češće prisutna u hipoglikemiji kod oboljelih od šećerne bolesti, hipotireozi, hipertireozi, hipoparatiroidizmu, deficitu vitamina B12, feoktomocitomu, lezijama mozga, srčanoj aritmiji (vrlo često klinička slika panične atake)… Česta je i u osoba koje uzimaju određena sredstva, prvenstveno simpatomimetike (amfetamini, kokain i kofein). Anksioznost je često sastavni dio velikog broja duševnih smetnji. Smetnje kod kojih se javlja kreću se od nivoa neurotskih reakcija ili poremećaja do psihotičnih poremećaja, i to najčešće kod poremećaja raspoloženja, posebno depresivnog poremećaja. Anksioznost je sastavni dio paničnog poremećaja te agorafobije (straha od boravka na otvorenom prostoru s kojeg je bijeg nemoguć). Vrlo je često sastavni dio kliničke slike anksioznog poremećaja koji se javlja kao strah od separacije, a taj poremećaj ima svoj početak još u djetinjstvu. Vrlo često postoji anksioznost u situacijama kada je osobu strah poniženja ili nelagode u socijalnim situacijama ili javnim nastupima, što se dijagnosticira kao socijalna fobija. Susrećemo je i u specifičnim fobijama kada se javlja strah ili nelagoda od određenih situacija, stvari ili objekata (strah od zatvorenog prostora, pauka i sl.). Često anksiozni poremećaj vidimo kod osoba s opsesivno kompulsivnim poremećajem.

Nakon provedene korektne dijagnostičke obrade te postavljanja dijagnoze, bolesniku je prvenstveno potrebno smanjiti ili suzbiti osjećaj anksioznosti. Postoji niz psihofarmakoloških preparata, ponajprije iz benzodiazepinske skupine, koji imaju anksiolitički učinak. Intenzitet anksiolitičkog učinka im je različit, no odabir pravog lijeka je u rukama psihijatra jer, osim anksiolitičkog učinka, treba procijeniti i druge elemente prisutne u kliničkoj slici te samu osobu.

Osim psihofarmakološkog tretmana indiciran je psihoterapijski i socioterapijski pristup koji se zasniva na principu individualnog ili grupnog rada.